Historycznie maszyny przemysłowe zawsze pracowały jako odizolowane systemy, bez połączenia z siecią firmową. Rozwój technologii doprowadził jednak do ich integracji z sieciami przedsiębiorstw, a w niektórych przypadkach również do podłączenia do Internetu.
Ta transformacja cyfrowa zrewolucjonizowała świat przemysłu, umożliwiając korzystanie z takich usług jak zdalne wsparcie techniczne, zaawansowana diagnostyka czy zdalne aktualizacje oprogramowania.
Jednocześnie rozwój ten naraża systemy na zagrożenia związane z cyberbezpieczeństwem, które mogą mieć wpływ zarówno na bezpieczeństwo ludzi, jak i ciągłość działania przedsiębiorstwa.
Dlatego ważne jest zrozumienie najbardziej krytycznych scenariuszy pokazujących, w jaki sposób cyberatak może zagrozić ciągłości pracy maszyn oraz bezpieczeństwu fizycznemu operatorów.
1. Atak na wewnętrzną sieć maszyny
Rozważmy maszynę wyposażoną w sterownik PLC oraz sieć łączącą takie urządzenia jak czujniki, systemy sterowania radiowego (Cableless Control Systems) i wyświetlacze.
Sieć ta opiera się na magistralach przemysłowych, takich jak CAN, lub protokołach Industrial Ethernet.
W takim przypadku osoba atakująca, która uzyska dostęp do sieci, może:
– Podszyć się pod urządzenie sieciowe, fałszując przesyłane dane i powodując, że sterownik PLC będzie podejmował błędne lub potencjalnie niebezpieczne decyzje.
– Podszyć się pod system sterowania radiowego (Cableless Control System), wysyłając nieautoryzowane polecenia i wywołując niebezpieczne ruchy maszyny.
– Podszyć się pod sterownik PLC, wysyłając polecenia do różnych urządzeń sieciowych lub modyfikując sposób działania maszyny, co może prowadzić do nieprzewidywalnych konsekwencji.
2. Maszyny stale podłączone do Internetu
Wraz z rozwojem Przemysłu 4.0 (Industry 4.0) maszyny zaczęły komunikować się między sobą oraz z siecią przedsiębiorstwa.
Sama wzajemna łączność urządzeń nie stanowi zagrożenia, jednak w przypadku braku odpowiednich zabezpieczeń zwiększa liczbę potencjalnych punktów dostępu, które mogą zostać wykorzystane do przeprowadzenia cyberataku.
W takim scenariuszu osoba atakująca, która uzyska dostęp do sieci, może:
- Unieruchomić jedną lub więcej maszyn, powodując przerwanie procesu produkcyjnego.
- Wykorzystać maszynę jako punkt wejścia do sieci firmowej.
- Uzyskać dostęp do danych operacyjnych, informacji produkcyjnych lub poufnej wiedzy technicznej przedsiębiorstwa (know-how).
- Zmienić sposób działania maszyny, stwarzając potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa operatorów.
3. Zdalna pomoc techniczna
Podczas prowadzenia zdalnych prac serwisowych przy maszynie cyberprzestępca może wykorzystać istniejącą lukę w zabezpieczeniach, aby uzyskać dostęp do sieci.
Punkt wejścia może znajdować się zarówno w systemach wykorzystywanych przez dostawcę usług serwisowych, jak i w sieci klienta.
Po uzyskaniu dostępu osoba atakująca może:
- Unieruchomić maszynę.
- Uzyskać dostęp do sieci firmowej dostawcy usług serwisowych.
- Uzyskać dostęp do sieci maszyny i/lub sieci firmowej klienta.
- Gromadzić dane dotyczące użytkowania maszyny i wykorzystywać je do własnych celów.
- Zmienić sposób działania maszyny, powodując niezamierzone ruchy i potencjalnie niebezpieczne sytuacje.
4. Aktualizacje oprogramowania
Proces aktualizacji oprogramowania stanowi szczególnie krytyczny etap z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa, nawet jeżeli aktualizacje są oficjalne i autoryzowane.
Osoba atakująca, której uda się przejąć kontrolę nad tym procesem, może:
– Wprowadzić nowe luki w zabezpieczeniach poprzez pakiet aktualizacyjny, czyniąc maszynę podatną na ataki, które wcześniej nie były możliwe.
– Naruszyć integralność pakietu aktualizacyjnego, powodując nieprawidłowe działanie maszyny, przestoje produkcyjne oraz potencjalnie niebezpieczne sytuacje.
– Umieścić w aktualizacji tzw. backdoor (ukryty mechanizm dostępu), umożliwiający nieautoryzowany dostęp i zdalne sterowanie maszyną. W przypadku braku odpowiedniej segmentacji sieci może to również umożliwić dostęp do innych maszyn podłączonych do tej samej sieci firmowej.
5. Podsumowanie
Opisane scenariusze pokazują, w jaki sposób istniejące luki w zabezpieczeniach maszyn mogą zostać wykorzystane przez cyberprzestępców, prowadząc do konsekwencji obejmujących zarówno przestoje produkcyjne, jak i zagrożenie bezpieczeństwa operatorów.
Nie jest to wyłącznie zagrożenie teoretyczne. Wiele przedsiębiorstw padło już ofiarą cyberataków, które spowodowały straty finansowe oraz przerwy w produkcji.
Incydenty te pokazują, że konsekwencje cyberataków mogą być poważne nie tylko z technologicznego punktu widzenia, ale również pod względem ekonomicznym i wizerunkowym.
W odpowiedzi na te zagrożenia Unia Europejska wprowadziła szereg aktów prawnych, w tym:
- Dyrektywę RED (Radio Equipment Directive) – dyrektywę dotyczącą urządzeń radiowych.
- Rozporządzenie maszynowe (Machinery Regulation) – rozporządzenie UE dotyczące maszyn.
- Akt w sprawie cyberodporności (Cyber Resilience Act – CRA) – rozporządzenie określające wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa produktów z elementami cyfrowymi.
Wszystkie te regulacje określają wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa.
Z biegiem czasu wymagania te stają się coraz liczniejsze i bardziej szczegółowe, tworząc dla producentów ramy prawne oraz techniczne umożliwiające wdrażanie niezbędnych środków ochrony.
W związku z tym staje się jasne, że cyberbezpieczeństwo w sektorze przemysłowym nie jest już kwestią wyboru.
Biorąc pod uwagę współczesne warunki eksploatacji maszyn, związane z nimi zagrożenia oraz obowiązujące wymagania prawne, cyberbezpieczeństwo stało się zarówno strategiczną koniecznością, jak i obowiązkiem wynikającym z przepisów.

